27 Tháng Hai, 2024

Toshiba – Từ tượng đài công nghệ đến kết cục phải bán mình

Từng là biểu tượng cho sự thống trị trong lĩnh vực điện tử của Nhật Bản, vào ngày 20/12 vừa qua, Toshiba đã chính thức hủy niêm yết, đóng lại một chương thăng trầm kéo dài 74 năm trên sàn chứng khoán Tokyo. Câu hỏi được đặt ra là điều gì đã dẫn đến sự sụp đổ của một trong những “tượng đài” công nghiệp nổi tiếng nhất như vậy? Ngay sau đây, hãy cùng Blog Khởi Nghiệp tìm hiểu kỹ hơn trong bài viết này nhé!

1. Thời kỳ hoàng kim

Tiền thân của Toshiba là công ty Shibaura Seisaku-sho, được thành lập vào năm 1875 và công ty Tokyo Denki, thành lập vào năm 1890. Năm 1939, hai công ty này hợp nhất và đổi tên thành Tokyo Shibaura Electric K.K. Năm 1978, tập đoàn này thay đổi tên thành Toshiba Corporation. Công ty hoạt động trong các nhóm sản phẩm chính bao gồm sản phẩm số, thiết bị điện tử, đồ gia dụng và cơ sở hạ tầng. Trong giai đoạn kinh tế của Nhật Bản thịnh vượng vào thập niên 50, các ngành công nghiệp máy móc, điện tử và truyền thông phát triển mạnh mẽ. Do đó mà doanh thu và lợi nhuận của Toshiba cũng tăng cao. Sau đó, Toshiba mở rộng quy mô sản xuất và chi nhánh bán hàng trên thế giới.

Trong suốt quá trình phát triển, Toshiba đã chế tạo ra nhiều sản phẩm đầu tiên tại Nhật Bản, đặc biệt là vào năm 1985 khi họ cho ra đời chiếc laptop T1100. Mặc dù không phải là chiếc laptop đầu tiên trên thế giới nhưng T1100 lại là một trong những chiếc laptop tương thích IBM đầu tiên trên toàn cầu. Ngoài ra, Toshiba cũng tiên phong trong việc phát triển các sản phẩm như máy đọc mã vạch tự động và thiết bị điều hòa gia đình. Mặc dù đạt được thành công đáng kể, nhưng những sai lầm chí mạng dưới đây đã đẩy một tượng đài công nghệ tồn tại gần 80 năm sụp đổ chỉ trong vòng 10 năm.

<<<Xem thêm: Lý do giúp Hảo Hảo giữ vững phong độ suốt hơn 20 năm

2. Lý do khiến Toshiba sụp đổ phải bán mình

2.1 Lạc hậu khi quá tập trung vào hình ảnh thương hiệu và chất lượng sản phẩm

Giai đoạn từ năm 1940 đến đầu những năm 2000 được coi là thời kỳ hoàng kim của Toshiba, khi hãng đã củng cố được vị thế của mình trên một số thị trường quan trọng và trở thành một trong những hãng điện tử hàng đầu trên thế giới. Ngay sau giai đoạn “hoàng kim” này, Toshiba cũng bước vào thời kỳ bùng nổ Internet, khi nhu cầu sở hữu máy tính cá nhân tăng đột biến, tạo nên một thị trường đầy tiềm năng. Trong thời kỳ này, các thương hiệu nhanh chóng nắm bắt cơ hội không phải là những “tên lớn” trên thị trường mà lại là các thương hiệu giá rẻ của Đài Loan như Acer và Asus. Ban đầu chỉ tập trung gia công và sản xuất phụ kiện, nhưng Acer và Asus đã nhanh chóng mở rộng sang lĩnh vực sản xuất laptop giá rẻ khi nhận thấy tiềm năng. Không lâu sau đó, các thương hiệu mới nổi như Lenovo từ Trung Quốc tiếp tục làm khuấy động thị trường với những mẫu laptop có giá không thể rẻ hơn. Trong khi đó, Toshiba, Sony và các hãng điện tử khác của Nhật vẫn tiếp tục tập trung vào việc xây dựng hình ảnh thương hiệu và chất lượng sản phẩm, những yếu tố bị xem như “dư thừa” đối với người dùng trẻ. Họ xem laptop chỉ như một trong những thiết bị điện tử thông thường như TV hoặc máy giặt và giá thành rẻ được coi là yếu tố quyết định hàng đầu. Điều này càng trở nên trầm trọng hơn khi cuộc khủng hoảng kinh tế năm 2008 ập đến, khiến túi tiền của người tiêu dùng bị “siết chặt”, biến những năm 2000 thành một giai đoạn ác mộng với Toshiba khi doanh thu máy tính cá nhân giảm mạnh hơn 80% từ năm 2007 đến 2015.

<<<Xem thêm: Tỷ phú bán hơn 60 triệu con lợn một năm, chiếm ngôi “vương” giàu có

2.2 Những vấn đề quản trị và các bê bối kế toán

Mặc dù là một doanh nghiệp có lịch sử lâu đời cùng là thương hiệu quen thuộc với nhiều gia đình, nhưng nhiều vụ bê bối trước đó đã gây tổn hại nặng nề cho danh tiếng của Toshiba. Nguyên nhân của những vụ bê bối này có thể xuất phát từ cú trượt dài trong quản trị doanh nghiệp như:

• Sự thiếu giám sát nên không kiềm chế được sự cạnh tranh giữa các cựu giám đốc điều hành.
• Áp đặt áp lực quá mức lên nhân viên, dẫn đến bê bối kế toán rúng động được đưa ra ánh sáng vào năm 2015.

Ba cựu giám đốc đã phải từ chức hoặc nghỉ hưu do liên quan đến các vụ bê bối. Họ là Atsutoshi Nishida của bộ phận máy tính cá nhân; Norio Sasaki, làm trong bộ phận năng lượng nguyên tử; Hisao Tanaka từ phòng mua sắm. Cụ thể, CEO Atsutoshi Nishida, người từng đóng góp vào việc phát triển chiếc laptop T1100 “bất hủ”. Để ổn định tâm lý của nhà đầu tư, ông Nishida đã đặt ra một loạt mục tiêu tài chính được đánh giá là “bất khả thi”. Dưới áp lực nặng nề này và trước sự khó khăn của thị trường, nhân viên Toshiba không có lựa chọn nào khác ngoài việc “chế số liệu” thay vì chấp nhận thất bại.

Trong bản tường trình dày hơn 300 trang, các nhà điều tra xác nhận rằng CEO Nishida đã khuyến khích phòng tài chính và kế toán “giả” số liệu không ít lần. Vào tháng 1 năm 2009, khi một chuyên viên tài chính nhận định rằng Toshiba sẽ phải chịu một khoản lỗ lớn lên đến 203 triệu USD trong 6 tháng tới, CEO Nishida tức khắc tổ chức một cuộc họp và yêu cầu nhân viên mình phải “cải thiện” khoản lỗ trước mắt đó thành khoản lợi nhuận 10 tỷ Yên. Trong buổi họp, ông nhấn mạnh: “Hãy làm tất cả mọi thứ, như thể sinh mạng phụ thuộc vào điều đó!”. Scandal này phơi bày ra “cốt lõi” của Toshiba, cũng giống như nhiều doanh nghiệp khác tại Nhật Bản, nhân viên cấp dưới sợ hãi việc thông báo “tin xấu” lên lãnh đạo, người không bao giờ chịu lắng nghe. Từ đó, khả năng sáng tạo và ứng biến của Toshiba với một thị trường thay đổi liên tục đã hoàn toàn biến mất.

Bê bối kế toán năm 2015 là đòn giáng chí mạng vào danh tiếng vốn đã thấp của Toshiba. Các sai sót kế toán tại nhiều bộ phận, chủ yếu liên quan đến quản lý cấp cao được phơi bày. Trong vòng 7 năm, Toshiba đã phóng đại lợi nhuận thêm 1,59 tỷ USD. Năm 2020, Toshiba vẫn tiếp tục phát hiện bất thường trong kế toán. Trong năm đó, hãng bị phát hiện sai sót kế toán trong một công ty con. Năm 2021, nhà đầu tư đã thông qua đề xuất của Effissimo Capital Management, cổ đông lớn nhất của Toshiba, để tiến hành một cuộc điều tra về tính công bằng của kết quả biểu quyết tại đại hội cổ đông trong năm trước đó. Cùng trong năm 2021, quỹ đầu tư CVC Capital Partners (Anh) ra giá 2.300 tỷ yên để thâu tóm công ty.

<<<Xem thêm: Cô gái thu 7 triệu đồng/ngày nhờ bán trà sữa đất nung siêu “hot trend”

Quyết định đầu tư sai lầm

Bên cạnh những vấn đề quản trị và các bê bối kế toán thì thất bại của Toshiba cũng chủ yếu bắt đầu từ khi công ty quyết định “chơi lớn” đầu tư vào năng lượng nguyên tử. Năm 2006, Toshiba đã chi khoảng 5 tỷ USD mua lại phần lớn cổ phần trong Westinghouse với tầm nhìn rằng thế giới sẽ chuyển từ nhiên liệu hóa thạch không bền vững sang năng lượng hạt nhân an toàn. Dù không có kinh nghiệm trong mảng này, nhưng Toshiba vẫn rất tự tin vì thị trường sản xuất điện hạt nhân đang được kỳ vọng sẽ bước vào giai đoạn tăng trưởng thần tốc với những lời hứa hẹn về khoản vay lãi suất thấp, giảm thuế doanh nghiệp, và nhiều chính sách hỗ trợ từ chính quyền Hoa Kỳ.

Tuy nhiên, yếu tố “thiên thời” đã quay lưng với Toshiba khi một đợt sóng thần khủng khiếp đổ bộ vào bờ biển Nhật Bản vào năm 2011, gây ra cuộc khủng hoảng tại nhà máy điện hạt nhân Fukushima I. Sự cố này đã khiến Nhật Bản và nhiều quốc gia khác đóng cửa toàn bộ các dự án hạt nhân và ngừng nghiên cứu trong lĩnh vực này. Sự kiện này tác động trực tiếp đến Westinghouse và Toshiba, đẩy doanh nghiệp này vào tình trạng nợ nần. Các dự án liên tục bị từ chối, khiến cho Westinghouse phải đệ đơn phá sản vào năm 2017. Hậu quả của cuộc “đầu tư” này đã khiến Toshiba chịu tổn thất hơn 6 tỷ USD, một con số lớn hơn cả số tiền mà tập đoàn đã chi ra để mua lại Westinghouse, đồng thời đẩy doanh nghiệp vào ngưỡng lỗ 9,9 tỷ USD trong năm tài chính 2017. Bên cạnh đó, Toshiba cũng hoàn toàn bỏ lỡ cuộc cách mạng di động và smartphone từ năm 2010. Thay vào đó, họ đánh cược vào sản xuất HD-DVD và TV 3D, nhưng không có sản phẩm nào thành công mặc dù đã đầu tư một núi tiền. Để tránh thảm họa tài chính, Toshiba không có lựa chọn nào khác ngoài việc bán mảng kinh doanh bộ nhớ cho Quỹ đầu tư Bain Capital với giá 18 tỷ USD, mặc dù đây là một trong những lĩnh vực ít cạnh tranh mà Toshiba đang dẫn đầu và đem lại lợi nhuận.

8 kinh nghiệm sống còn cho ai sắp kinh doanh homestay

3. Khi “gã khổng lồ” bán mình

Cuối năm 2017, Toshiba như chết đuối vớ được cọc khi được “bơm” thêm 5,4 tỷ USD tiền mặt từ các nhà đầu tư ngoại, tránh khỏi việc bị hủy niêm yết. Tuy nhiên, điều này cũng có nghĩa là cổ đông ngoại sẽ có ảnh hưởng lớn hơn đối với quyết định chiến lược của công ty. Điều này đã mở ra cuộc chiến nội bộ kéo dài, làm đình trệ các hoạt động của nhà sản xuất pin, chip, thiết bị hạt nhân và quốc phòng của Nhật Bản. Sau nhiều cuộc thảo luận về việc có nên phân tách công ty thành các đơn vị nhỏ hơn hay không, Toshiba đã thiết lập một ủy ban để xem xét phương án tư nhân hóa.

Tháng 6/2022, Toshiba đã nhận được tới 8 đề nghị mua lại. Đầu năm 2023, “gã khổng lồ” một thời xác nhận rằng họ sẽ chuyển giao quyền sở hữu cho một nhóm các nhà đầu tư Nhật Bản, dưới sự dẫn đầu của Japan Industrial Partners (JIP), với giá 14 tỷ USD. Mặc dù không rõ những chủ sở hữu mới sẽ đưa ra chiến lược như thế nào, nhưng Chủ tịch sắp mãn nhiệm của họ cho biết trọng tâm sẽ được đặt vào các dịch vụ kỹ thuật số có lợi nhuận cao. JIP đã có lịch sử trong việc thâu tóm các lĩnh vực kinh doanh của các công ty lớn, ví dụ như mảng laptop của Sony và mảng máy ảnh của Olympus. Sau khi mua lại Vaio từ Sony vào năm 2014, tập đoàn này đã giúp công ty đạt được doanh số kỷ lục vào năm 2022. Tuy nhiên, Toshiba có quy mô lớn hơn nhiều và sẽ đối mặt với nhiều rủi ro hơn. Họ đang tuyển dụng khoảng 106.000 nhân sự và một số hoạt động được xem là quan trọng với an ninh quốc gia. Ngày 20/12/2023, Toshiba đã hủy niêm yết trên sàn chứng khoán Tokyo, đóng lại 8 năm đầy biến động. Trong thông cáo một ngày trước đó, công ty tuyên bố đang “thực hiện bước tiến lớn hướng tới tương lai mới với cổ đông mới” và cam kết “nỗ lực tăng cường giá trị doanh nghiệp, góp phần cho cộng đồng.”

Có thể thấy, mặc dù là công ty Nhật Bản đầu tiên phát triển thiết bị phát sóng vào năm 1952, máy tính kỹ thuật số vào năm 1954, lò vi sóng vào năm 1959 và là tên tuổi trăm năm, nhưng Toshiba vẫn là một ví dụ điển hình về việc một công ty có quy mô lớn cũng có thể mất vị thế trên thị trường nhanh chóng khi đưa ra quyết định kinh doanh tồi tệ và không may mắn. Cảm ơn các bạn đã xem hết bài viết. Đừng quên đăng ký, nhấn chuông, like và share để nhận thêm nhiều câu chuyện thú vị từ kênh Blog Khởi Nghiệp!

<<<Xem thêm: Chi phí mở xe bán bánh chuối nướng là bao nhiêu?